Παραδοσιακοί Οικισμοί Ηπείρου

Home arrow Παραδοσιακοί Οικισμοί arrow Ν. Ιωάννινων arrow Ιωάννινα Λεκανοπέδιο arrow Ιωάννινα Τμήμα Πόλης (Λεκανοπέδιο Ιωαννίνων) 



Ιωάννινα Τμήμα Πόλης (Λεκανοπέδιο Ιωαννίνων)


Η πόλη των Ιωαννίνων, η πόλη των θρύλων και των παραδόσεων, είναι κτισμένη στην όχθη της λίμνης Παμβώτιδας, σε υψόμετρο  480 μ. Τα Ιωάννινα είναι η πρωτεύουσα του γεωγραφικού διαμερίσματος της Ηπείρου. Διοικητικά η πόλη αποτελείται από το δήμο Ιωαννιτών και τα δημοτικά διαμερίσματα Μαρμάρων, Σταυρακίου και Νεοχωρόπουλου.

 

Τα Γιάννινα περνούν στο προσκήνιο της ιστορίας κατά την περίοδο διοίκησης του Αλή πασά, ο οποίος έκανε τα Γιάννενα πρωτεύουσα του Πασαλικιού του και μεγάλο οικονομικό και διοικητικό κέντρο. Οργάνωσε την πόλη, δίνοντάς της ευρωπαϊκό προσανατολισμό, ενισχύοντας τα γράμματα και τις τέχνες. Στην ίδια περίοδο ανάγεται και η σημερινή μορφή του ιστορικού κέντρου της πόλης το οποίο αποτελείται από το κάστρο και τις συνοικίες που εκτείνονται μέσα και γύρω από αυτό. Ο πληθυσμός της πόλης αποτελείτο από Μουσουλμάνους Χριστιανούς και Εβραίους, οι οποίοι κατοικούν σε ξεχωριστές ανά εθνότητα συνοικίες δίνοντας ένα πολυπολιτισμικό χαρακτήρα στην πόλη. Οι κάτοικοι ασχολούνταν κυρίως με το εμπόριο, τη βιοτεχνία, την αργυροχρυσοχοΐα. Στην πόλη, όμως, συρρέουν και κάτοικοι από τις γύρω περιοχές και τα χωριά της Κόνιτσας, του Ζαγορίου, καθώς και από αλλού. τόσο για προμήθειες όσο και για διάθεση των προϊόντων τους.
Σήμερα, η ανάπτυξη της πόλης έχει επηρεαστεί από τις ραγδαίες οικονομικές και κοινωνικές αλλαγές που συντελέστηκαν στην ευρύτερη ελληνική κοινωνία. Η οικονομική ανάπτυξη της πόλης και του λεκανοπεδίου στηρίζεται, κυρίως, στις μεγάλες πτηνοτροφικές και γαλακτοκομικές μονάδες, στη βιοτεχνία και το εμπόριο των παραδοσιακών τεχνών (αργυροχρυσοχοία, ξυλογλυπτική) και στον τουρισμό. Παράλληλα, η πόλη είναι κέντρο διοικητικών υπηρεσιών, ενώ το Πανεπιστήμιο έχει τη δική του συμβολή στην οικονομική και πνευματική ανάπτυξή της. Η πόλη των Ιωαννίνων σήμερα αποτελεί μια μικρογραφία του ηπειρώτικου χώρου αφού συγκεντρώνονται Ηπειρώτες απ’ όλα τα μέρη, οι οποίοι είναι οργανωμένοι σε συλλόγους και αδελφότητες.

Η αρχιτεκτονική της πόλης ακολουθώντας το σύγχρονο βίο των ανθρώπων μεταβάλλεται και στη θέση των πετρόκτιστων σπιτιών υψώνονται πολυκατοικίες που, σε συνδυασμό με τις διανοίξεις νέων δρόμων, διαμορφώνουν ένα νέο αστικό περιβάλλον. Οι αντιστάσεις των παραδοσιακών δομών και νοοτροπιών, που διατηρούνται ακόμη και σήμερα εκδηλώνονται με ποικίλους τρόπους, όπως, για παράδειγμα, με τις ονομασίες των συνοικισμών (Κάστρο, Κουρμανιό, Κουραμπάς, Ζευγάρια, Λούτσα, Καραβατιά, Καλούτσιανη, κ.ά.), συνοικίες που διατηρούν ορισμένα από τα στοιχεία της παλιάς αρχιτεκτονικής, καθώς και παλιές λειτουργίες με σημαντικότερη εκείνη των αποκριάτικων εκδηλώσεων με τις φωτιές («τζαμάλες») που ανάβουν σε πολλά σημεία της πόλης.
Όσον αφορά στην μουσική παράδοση της πόλης, τα Γιαννιώτικα τραγούδια παρουσιάζουν χαρακτήρα αστικό και έχουν πολλά κοινά στοιχεία με εκείνα των μεγάλων πόλεων της βόρειας Ελλάδας. Παλαιότερα ερμηνεύονταν από βιολιά, φλογέρες, σαντούρια ούτια κ.ά. Χαρακτηριστικά ήταν τα Γιαννιώτικα στιχοπλάκια δεκαπεντασύλλαβα δίστιχα με θέμα τον έρωτα.


Click image to open!
Click image to open!
Click image to open!
Click image to open!
Click image to open!
Click image to open!
Click image to open!
Click image to open!
Click image to open!
Click image to open!
Click image to open!
Click image to open!
Click image to open!
Click image to open!
Click image to open!
Click image to open!
Click image to open!

Φωτογραφίες τμήματος της Πόλης

 

 


Μουσείο Κέρινων Ομοιωμάτων


Σε μικρή απόσταση έξω από την πόλη προς το Μπιζάνι βρίσκεται το Μουσείο Κέρινων Ομοιωμάτων Παύλου Βρέλλη, που στεγάζεται σε κτίριο ηπειρωτικής αστικής φρουριακής αρχιτεκτονικής. Στο Μουσείο εκτίθενται κέρινα ομοιώματα με επιλεγμένα θέματα από την ελληνική ιστορία, έργα του ακούραστου γλύπτη Παύλου Βρέλλη. Τα 150 κέρινα ομοιώματα του Μουσείου αναπαριστούν κυρίως μορφές της Νεότερης Ιστορίας, σε τρεις θεματικές ενότητες, της προεπαναστατικής περιόδου (Κρυφό Σχολειό, Φιλική Εταιρεία), των γεγονότων του 1821 (δολοφονία του Αλή πασά) και του Β΄ Παγκοσμίου πολέμου (γυναίκες της Πίνδου) κ.ά.

Περιήγηση στην πόλη

Η περιήγηση στην πόλη αρχίζει από το Κάστρο, το οποίο αποτελεί μια περιτειχισμένη βραχώδη χερσόνησο, που αναπτύσσεται πάνω από τη λίμνη. Δύο φυσικά οχυρά υψώματα (ακροπόλεις), με την παλιά πόλη βρίσκονται στο εσωτερικό του καθώς και σημαντικά κτίρια που δίνουν σαφή εικόνα μιας πολιτείας, που γνώρισε μεγάλη άνθηση. Στο βορειοανατολικό άκρο του Κάστρου δεσπόζει το Τζαμί του Ασλάν Πασά, όπου στεγάζεται σήμερα το Δημοτικό Μουσείο. Εδώ φιλοξενούνται αξιόλογα εκθέματα των τριών κοινοτήτων — της χριστιανικής, της εβραϊκής και της μουσουλμανικής — που συνυπήρχαν επί πολλούς αιώνες στο Κάστρο και την πόλη των Ιωαννίνων. Το χριστιανικό στοιχείο αντικατοπτρίζεται στις παραδοσιακές ενδυμασίες, στα όπλα, στα έργα αργυροχρυσοχοΐας και στα χρηστικά αντικείμενα. Από τα κειμήλια της εβραϊκής κοινότητας ξεχωρίζουν τα χειρόγραφα και τα προικοσύμφωνα καθώς και τα παραπετάσματα (μπάντες) από τη συναγωγή. Τα υφάσματα και τα κεντήματα, τα ξύλινα έπιπλα με φίλντισι καθώς και η πλούσια συλλογή ιερατικών βιβλίων ξεχωρίζουν από τα υπόλοιπα εκθέματα της μουσουλμανικής κοινότητας. Το Τζαμί χτίστηκε το 1618 και θεωρείται ένα από τα ομορφότερα που σώζονται στην Ελλάδα. Το εσωτερικό του αποτελεί αξιόλογο δείγμα της οθωμανικής τέχνης. Εντυπωσιακή είναι η κόγχη («μιχράμπ») με το γύψινο γλυπτό διάκοσμό της, ο άμβωνας («μιμπάρ») και οι διακοσμημένες κόγχες του, που είναι στραμμένες προς τη Μέκκα. Κάτω από το Τζαμί σώζονται τα μπουντρούμια που  χρησιμοποιήθηκαν ως φυλακές μέχρι και το 1940. Λίγα μέτρα έξω από την πύλη του Τζαμιού βρίσκεται το κτίριο της Οθωμανικής βιβλιοθήκης με τους θολωτούς τρούλους, το χαμάμ και απέναντι το επιβλητικό Σουφαρί Σεράι, που στέγαζε τη σχολή ιππικού του Αλή πασά.
Στο νοτιοανατολικό τμήμα του Κάστρου σώζεται η ακρόπολη Ιτς Καλέ, με τον κυκλικό πύργο του Βοημούνδου να δεσπόζει στο κέντρο, μοναδικό ίσως ίχνος της οχύρωσης της πόλης από τους Νορμανδούς σταυροφόρους του Βοημούνδου (1082). Απέναντί του βρίσκεται το Βυζαντινό Μουσείο Ιωαννίνων, που φιλοξενεί πλήθος εκθεμάτων από την Παλαιοχριστιανική έως και τη Μεταβυζαντινή περίοδο, όπως φορητές εικόνες και θρησκευτικά κειμήλια από τον 16ο έως και τον 19ο αιώνα καθώς και βιβλία, χειρόγραφα, νομίσματα, κεραμικά, κ.ά.
Δίπλα από το Βυζαντινό Μουσείο σώζεται το Φετιχιέ τζαμί και ο τάφος του Αλή πασά. Το Φετιχιέ τζαμί κτίστηκε στα ερείπια της εκκλησίας του αρχάγγελου Μιχαήλ ή Ταξιάρχη για πρώτη φορά το 1611, αργότερα καταστράφηκε και ξανακτίστηκε το 1795 από τον Αλή πασά. Μπροστά στο τζαμί υπάρχει ο τάφος του Αλή πασά με περίτεχνο μεταλλικό κιγκλίδωμα. Το κτίριο της πυριτιδαποθήκης βρίσκεται δυτικά από το Φετιχιέ τζαμί και λίγο πιο κάτω βρίσκονται τα μαγειρεία του Αλή πασά, όπου λειτουργεί σήμερα αναψυκτήριο. Το θησαυροφυλάκιο του Αλή πασά βρίσκεται κάτω από τον πύργο του Βοημούνδου και στεγάζει σήμερα την έκθεση αντικειμένων αργυροχοΐας από τον 17ο έως τον 20ο  αιώνα καθώς και τις συλλογές αργυρών αντικειμένων του αρχιεπισκόπου Σπυρίδωνος και του Ιωαννίδη. Πίσω ακριβώς από το θησαυροφυλάκιο υπάρχει ένα μεγάλο πετρόκτιστο κτίριο που θα στεγάσει τα εργαστήρια συντήρησης της 8ης Εφορείας Βυζαντινών Αρχαιοτήτων και λίγο πιο κάτω ο ναός των Αγίων Αναργύρων, ο μοναδικός ναός που σώζεται στο Κάστρο.
Το Κάστρο διαθέτει πολλές πύλες με ιδιαίτερη ιστορία. Δεξιά από την κεντρική πύλη συναντάτε το εικονοστάσι του Αγίου Γεωργίου, πολιούχου της πόλης των Ιωαννίνων, που σύμφωνα με την παράδοση απαγχονίστηκε από τους Τούρκους στις 17 Ιανουαρίου του 1838. Στην κεντρική πύλη του Κάστρου υψώνεται ο πύργος του Ρολογιού και δεξιά ο πύργος του Θωμά Πρελούμπου ενώ αριστερά σε μικρό σοκάκι η Εβραϊκή Συναγωγή. Πάνω από το τείχος, στη βόρεια πλευρά σώζεται το μοναδικό «καστρόσπιτο» της Ελλάδας, το σπίτι του Καλού πασά ενώ πιο κάτω θα συναντήσετε το καφενείο της κυρα - Φροσύνης και τη σπηλιά του Διονυσίου Φιλόσοφου ή Σκυλοσόφου, που βρίσκεται κάτω από το τζαμί του Ασλάν πασά.
Αν και μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο καταστράφηκαν πολλά από τ’ αρχοντικά των Ιωαννίνων, ωστόσο αρκετά διασώθηκαν και φιλοξενούν μουσεία, βιβλιοθήκες, δημόσιες υπηρεσίες και χαρίζουν στην πόλη μια ξεχωριστή αρχιτεκτονική αίγλη. Μερικά από αυτά είναι τ’ αρχοντικά Πυρσινέλλα, Μίσιου, Δεσπότη, Ισμήνης Τζαβέλλα. Μοναδικά είναι και τα κτίρια όπου στεγάζονται η Ζωσιμαία Παιδαγωγική Ακαδημία, το Καπλάνειο Σχολείο, η Σχολή του Γεωργίου Σταύρου και  η Παπαζόγλειος Υφαντική Σχολή. Αξιόλογα είναι και το ρολόι, το κτίριο της 8ης Μεραρχίας, το Δημαρχείο, νεοκλασικό κτίριο στην πλατεία, το ταχυδρομείο, το Ωδείο καθώς και τα παλιά σπίτια στο Κάστρο, στην Καλούτσιανη και στην Καραβατιά. Υπάρχουν και ερειπωμένα χάνια, όπως αυτά του Βρόσγου, του Θανόπουλου, του Ντανάκα, της Δωδώνης, του Μανέκα, του Κλίτσα, του Σκόρδου και του Μούτσιου. Σήμερα, οι στοές Λούλη, Λιάμπεη και Μπαράτσα φιλοξενούν χώρους για φαγητό και διασκέδαση. Στην περιοχή της Καλούτσιανης δεσπόζει το τζαμί Καλούτσιανης, «Κανλί Τσεσμέ», που κτίστηκε στα μέσα του 17ου αιώνα.. Επισκεφτείτε και τον προμαχώνα «Λιθαρίτσια», που κτίστηκε από τον Αλή πασά στις αρχές του 19ου αιώνα σ’ ένα βραχώδες ύψωμα στο κέντρο της πόλης. Στο εσωτερικό του ήταν κτισμένα σεράγια και τζαμιά ενώ σήμερα έχει διαμορφωθεί σε κεντρικό πάρκο της πόλης με υπέροχη θέα.
Στα Ιωάννινα υπάρχουν, επίσης, πολλά μουσεία, βιβλιοθήκες και αίθουσες εκδηλώσεων. Το Αρχαιολογικό Μουσείο, το οποίο βρίσκεται στην κεντρική πλατεία, στο πάρκο Λιθαρίτσια, φιλοξενεί εκθέματα από την Παλαιολιθική εποχή έως και τους Υστερορωμαϊκούς χρόνους. Το Λαογραφικό Μουσείο «Κώστας Φρόντζος», που βρίσκεται στην οδό Μιχαήλ Αγγέλου, φιλοξενεί εκατοντάδες εκθέματα που αφορούν τη λαϊκή τέχνη και τον πολιτισμό της Ηπείρου.
Το Μουσείο «Φώτης Ραπακούσης», στο Κάστρο, φιλοξενεί 3000 εκθέματα μεταξύ των οποίων όπλα, ξίφη , σπαθιά, κοσμήματα, κεραμικά και νομίσματα από τη συλλογή του Φώτη Ραπακούση, που καλύπτουν χρονολογικά την προεπαναστατική περίοδο μέχρι και τους Βαλκανικούς Πολέμους.
Στο Κάστρο φιλοξενούνται το Βυζαντινό Μουσείο με ευρήματα από την Παλαιοχριστιανική έως και τη Βυζαντινή περίοδο καθώς και το Δημοτικό – Εθνογραφικό Μουσείο με εκθέματα της χριστιανικής, της εβραϊκής και της μουσουλμανικής κοινότητας.
Έξω από το Κάστρο βρίσκεται το Μουσείο Κέρινων Ομοιωμάτων «Αθανασίου Βρέλλη», με παραστάσεις από τη μυθολογία καθώς και από την αρχαία και νεότερη ιστορία.
Η δημόσια Ζωσιμαία βιβλιοθήκη, που βρίσκεται στο κέντρο των Ιωαννίνων είναι η σημαντικότερη της πόλης. Φιλοξενεί πλήθος εκδόσεων, παλιά χειρόγραφα και λειτουργεί σαν δανειστική βιβλιοθήκη για το ευρύ κοινό. Άλλες αξιόλογες βιβλιοθήκες της πόλης είναι αυτή της Εταιρείας Ηπειρωτικών Μελετών με 60.000 τίτλους βιβλίων και περιοδικών εκδόσεων, η βιβλιοθήκη της Μαρίας και Σπύρου Μαραφούρη στο Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων με 6.000 εκδόσεις και χειρόγραφα, η βιβλιοθήκη του πανεπιστημιακού νοσοκομείου, που φιλοξενεί βιβλία ιατρικού περιεχομένου, οι βιβλιοθήκες των μονών στο Νησί κ.ά.
Τα Γιάννενα διαθέτουν, επίσης, πολλούς συνεδριακούς χώρους και χώρους εκδηλώσεων καθώς και δύο πινακοθήκες, τη Δημοτική Πινακοθήκη Ιωαννίνων με σημαντικά έργα Ελλήνων ζωγράφων από τον 19ο αιώνα έως σήμερα και την πινακοθήκη της Εταιρείας Ηπειρωτικών Μελετών με γκραβούρες, αγιογραφίες και σύγχρονα έργα Ελλήνων καλλιτεχνών. Ξεχωριστή θέση κατέχει το Πνευματικό Κέντρο του Δήμου Ιωαννιτών, που φιλοξενείται στο κτίριο του Πνευματικού Κέντρου και διαθέτει μεγάλη αίθουσα εκδηλώσεων και εκθέσεων. Στα κτίρια του παλιού δημοτικού νοσοκομείου στεγάζεται το Εικαστικό εργαστήρι, η φιλαρμονική του Δήμου και το Τμήμα Παραδοσιακών Χορών.
Το αρχοντικό Πυρσινέλλα χρησιμοποιείται ως εκθεσιακός χώρος και φιλοξενεί τα γραφεία του Δημοτικού Θεάτρου και στο χώρο του παλιού Δημαρχείου φιλοξενείται το Δημοτικό Ωδείο. Δίπλα από το τζαμί του Βελή, στον μεντρεσέ του φιλοξενείται το Μουσείο Εθνικής Αντίστασης ενώ τα παλιά μαγειρεία φιλοξενούν τη Σχολή Κλασικού και Σύγχρονου χορού. Θεατρικές παραστάσεις δίνονται στις αίθουσες του Καμπερείου Ιδρύματος, στην αίθουσα του Πνευματικού Κέντρου και στην αίθουσα Λόγου και Τέχνης του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων.
Πολλά μοναστήρια και βυζαντινές εκκλησίες υπάρχουν στα Γιάννενα, όπως οι μονές Περιβλέπτου (Κοιμήσεως της Θεοτόκου, 1647), Αρχιμανδρειού  (Κοιμήσεως της Θεοτόκου, 14ος αιώνας), Αγίας Αικατερίνης (1771) καθώς και οι εκκλησίες του Μητροπολιτικού ναού του Αγίου Αθανασίου (19ος αιώνας), του Αγίου Νικολάου Αγοράς (17ος αιώνας),  της  Αγίας Μαρίνας (19ος αιώνας), του Αγίου Νικολάου Κοπάνων (19ος αιώνας), κ.ά.
Στο λόφο της Αγίας Τριάδας, δυτικά της πόλης, βρίσκεται το υπαίθριο θέατρο της Εταιρείας Ηπειρωτικών Μελετών, όπου γίνονται θεατρικές παραστάσεις και εκδηλώσεις. Δίπλα του βρίσκεται το καλαίσθητο πετρόκτιστο Τουριστικό Περίπτερο. Από το λόφο του Προφήτη Ηλία έως το λόφο της Περιβλέπτου αναπτύσσεται το αισθητικό δασύλλιο της πόλης, έκτασης 860 στρεμμάτων, που προέρχεται από τεχνητή αναδάσωση με τραχεία πεύκη (Pinus bruttia) και προσφέρεται τόσο για  πεζοπορία όσο και ποδηλασία.

Η λίμνη Παμβώτιδα

Η ξακουστή λίμνη με τις ανυπέρβλητες ομορφιές της, τους θρύλους και τις παραδόσεις, τα νούφαρα και τα καλάμια της, με τις βαρκούλες και το ηλιοβασίλεμά της, υπήρξε για τους κατοίκους της πόλης πηγή ζωής και δημιουργίας. Η λίμνη έχει μήκος 7,5 χμ., πλάτος 1 – 4,2 χμ. και βάθος περίπου 5 μ. Η λίμνη τροφοδοτείται από φυσικό αλλά και από τεχνητό δίκτυο, μέσω της αποστράγγισης της Λαγκάτσας. Οι κυριότεροι χείμαρροι που απορρέουν στη λίμνη είναι τα ρέματα Σερβιανών, Καστρίτσας, Βασιλικής, Λογκάδων και Λαγκάτσας. Η διαμόρφωση της λεκάνης των Ιωαννίνων οφείλεται στην τεκτονική και στην καρστικοποίηση των ασβεστόλιθων του υπόβαθρου. Πρόκειται για πόγλη στην οποία το νερό διοχετευόταν αρχικά από τις καταβόθρες. Σταδιακά επήλθε στεγανοποίηση του πυθμένα και δημιουργήθηκε η λίμνη, πριν χιλιάδες χρόνια. Θρύλοι και παραδόσεις με αναφορά στη  λίμνη σώζονται μέχρι σήμερα με δημοφιλέστερο τον πολυτραγουδισμένο πνιγμό της κυρα – Φροσύνης,.
Ο βαρύς χειμώνας πολλές φορές πάγωνε τη λίμνη και ο παγετός γινόταν αιτία για θρύλους με πιο γνωστό αυτόν του Ντουραχάν Πασά, περίφημου στρατάρχη του Μουράτ Β΄, ο οποίος πήγε να καταπνίξει την εξέγερση στο Αργυρόκαστρο το 1434 και πέρασε πάνω από την παγωμένη λίμνη, νομίζοντας ότι είναι κάμπος. Όταν πληροφορήθηκε ότι διέτρεξε τόσο μεγάλο κίνδυνο, χάρισε ένα σημαντικό ποσό για την ανέγερση της μονής Δουραχάνης.
Η λίμνη διαθέτει ένα πλούσιο και ευαίσθητο οικοσύστημα. Η βλάστηση, η χλωρίδα,  η ιχθυοπανίδα και η ορνιθοπανίδα διαμορφώνουν αυτό το ξεχωριστό οικοσύστημα, που αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της ανεκτίμητης ομορφιάς της. Το φυτοπλαγκτόν και το ζωοπλαγκτόν αποτελούν τους σημαντικότερους κρίκους των τροφικών πλεγμάτων της λίμνης. Η λίμνη υπήρξε παλιότερα πλούσια σε αλιεύματα και ιδιαίτερα σε χέλια. Σήμερα, απαντώνται ο κυπρίνος (Cyprinus caprio), ο χορτοφάγος κυπρίνος (Ctenophargodon idella), ο μαρμαροκυπρίνος (Aristichtys nobilis), ο κουτσουράς ή πεταλούδα (Carassius carassius), το γλήνι (Tinca tinca), το χέλι (Anquilla anquilla), η τσίμα (Paraphoxinus epiroticus), το μαρίτσι (Barbus albanicus), η δρομίτσα (Rutilus rubilio), ο γουλιανός (Silurius aristotelis) και η καραβίδα (Astacus epiroticus).